Letaś tanki adznačyli 100 hod svajho bajavoha chrostu — 15 vieraśnia 1916 hoda niamieckija žaŭniery na Zachodnim froncie ŭbačyli hihanckija rombapadobnyja mašyny, jakija niaŭmolna ruchalisia ŭ ich bok praz ranišni tuman.
Ludziam, pieravažna sialanam, jakija nikoli nie bačyli ničoha padobnaha, było lohka pryniać monstraŭ, jakich nie biaruć kuli, za istotaŭ, što vyleźli z samoha piekła.
«Djabał idzie!» — padniaŭsia paničny kryk. Tak razam z tankam uźnikła i tankabojaź, jakuju niamieckija žaŭniery pieramahli tolki praź niekalki tydniaŭ bajoŭ.
Pieršyja tanki — brytanskija Mark I — byli nienadziejnymi mašynami, abaronienymi tolki ad zvyčajnych kul strałkovaj zbroi. Z tych 49 tankaŭ, jakija musili pajści ŭ pieršuju ataku, tolki 32 dajechali da pieradavoj i tolki 18 zmahli dabracca da pazicyj praciŭnika — astatnija złamalisia ci zahruźli. Adnak navat takija niedałuhi zmahli toje, čaho nie moh nichto — prarvać kalučy drot i źniščyć kulamiotnyja hniozdy, adkryvajučy darohu piachocie.
Z tych časoŭ nie raz tearetyki vajny zajaŭlali pra kaniec «epochi tankaŭ» — źjavilisia supraćtankavyja rvy i miny, hranaty, braniabojnyja kuli, supraćtankavyja harmaty i hranatamioty, śpiecyjalnyja avijacyjnyja bomby i rakiety. Kožny zaŭvažny boj, dzie tanki adnosna masava źniščalisia piachotaj, artyleryjaj, minami ci z pavietra, sprabavali abvieścić simptomam taho, što chutka tanki ŭžo nikomu nie buduć patrebnyja, adnak suchaputnyja branianoscy praciahvajuć žyć.
Z 1916 hoda pačynajecca honka tankavych uzbrajeńniaŭ, jakaja nie spyniajecca dahetul.
I skalpiel, i mołat
Tank akazaŭsia ŭnikalnaj pryładaj, patreba ŭ jakoj nie źnikaje niezaležna ad raźvićcia srodkaŭ supraćdziejańnia.
Spałučajučy dobruju broń, ciažkaje ŭzbrajeńnie i mabilnaść, tank robicca cellu, jakuju ciažka źniščyć na poli boju. Sapraŭdy, raźvivajucca roznyja supraćtankavyja kompleksy, zdolnyja źniščyć luby isnujučy tank. Ale tank tak ci inakš zastajecca najlepš abaronienym mabilnym kompleksam uzbrajeńnia ŭ bajavych umovach — zbroja, jakaja zdolnaja z peŭnaj dolaj imaviernaści jaho źniščyć, źniščyć absalutna lohka i lubuju inšuju braniatechniku: bronietransparcior, bajavuju mašynu piachoty, samachodnuju artyleryjskuju harmatu. Zrazumieła, što heta nie pryčyna adrakacca ad luboj braniatechniki naohuł.
U šmat razoŭ padvyšajecca stupień abaronienaści tanka pry pravilnym vykarystańni bajavoj techniki, a taksama praź sinierhiju, jakaja zabiaśpiečvajecca ŭzajemnaj padtrymkaj roznych rodaŭ zbroi.
Hetak, kali my pahladzim na pole boju z vyšyni ptušynaha palotu, my ŭbačym, što košt, masa i habaryty sapraŭdy mahutnych supraćtankavych kompleksaŭ nie dazvalajuć uzbroić imi piachotu nastolki masava, kab nadziejna harantavać sabie abaronu ad masiravanaha tankavaha praryvu. Tym bolš takoha praryvu, jaki budzie padtrymany padaŭlajučym ahniom artyleryi, piachotaj, avijacyjaj.
Umoŭna kažučy, pakul kožny druhi-treci žaŭnier nie budzie mieć dastatkova lohkuju i dalnabojnuju zbroju, zdolnuju źniščyć tank na adlehłaści jak minimum 1—1,5 km, tanku, jak vidu bajavoj techniki, ništo nie pahražaje. A da hetaha jašče vielmi daloka.
Dziakujučy svajoj broni i mabilnaści, tank znachodzić siabie i ŭ pazicyjnaj vajnie. Heta faktyčna ruchomy fort ź vielmi dakładnaj harmataj, jaki zdolny padtrymlivać abaronu svajoj piachoty, zmahacca ź inšymi tankami, źniščać ahniom varožyja akopy, snajpierskija i kulamiotnyja pazicyi.
«Braniravanaja snajpierskaja vintoŭka samaha bujnoha kalibru», — tak časam ekśpierty apisvajuć sučasnaje vykarystańnie tankaŭ u časie kanfliktu na Danbasie.
Novaja honka?
Paśla zakančeńnia chałodnaj vajny armii ŭsiaho śvietu amal nie vajavali sa šmatlikimi rehularnymi vojskami praciŭnika — vyklučeńniem stali vojny antyirakskich kaalicyj na čale z ZŠA ŭ 1991 i 2003 hadach.
Jakraz u 2003 hodzie chutki ruch miechanizavanych kałon na čale z tankami całkam dezarhanizavaŭ abaronu irakskaj armii, demaralizavaŭ jaje i pryvioŭ da amal biaskroŭnaha zachopu Bahdada, choć da jaho abarony dyktatar Sadam Chusiejn rychtavaŭsia niekalki miesiacaŭ.
Takim čynam, tanki, jak i ŭ pačatku 1940-ch hadoŭ, siabie pakazali jak instrumient blickryhu — chutkaj manieŭranaj vajny, meta jakoj — nanieści rašučuju parazu vorahu za minimalny termin.
Adnak u cełym Zachad u apošnija 25 hod pierastaŭ źviartać asablivuju ŭvahu na svaje tankavyja vojski. Zakančeńnie supraćstajańnia z savieckim błokam dazvoliła zaŭvažna skaracić vydatki na abaronu, a bajavyja dziejańni ŭsio bolš skiroŭvalisia suprać paŭpartyzanskich-paŭterarystyčnych atradaŭ bajevikoŭ. U takich umovach «vialikim tankavym dziaržavam» dastatkova było zajmacca madernizacyjaj raspracovak 1960—1970-ch hadoŭ.
Na hetym fonie tolki Rasija ŭ 2009 hodzie vyrašyła, majučy miljardy dalaraŭ naftavaha zvyšprybytku, raspracavać pryncypova novy tank, jaki atrymaŭ nazoŭ T-14 «Armata». U Maskvie tank nazyvajuć mašynaj novaha pakaleńnia, kažuć pra ŭstalavańnie na joj samych sučasnych sistem nazirańnia, suviazi, abarony. Ciapier jana prachodzić vajskovyja vyprabavańni.
U adkaz pavialičvać svaje arsienały braniatechniki, madernizavać svaje tanki pačali i samyja ŭpłyvovyja krainy NATA: ZŠA, Niamieččyna, Brytanija, Polšča, Turcyja. Simptomam novaha šturška honki ŭzbrajeńniaŭ stała prezientacyja novaj tankavaj 130-mm harmaty, jakuju vyrabiła kampanija Rheinmetall — pastaŭščyk niamieckich tankaŭ Leopard 2. Uličvajučy, što, pa dadzienych ŚMI, harmatu pačali raspracoŭvać u 2015 hodzie, a jana była hatovaja ŭžo ŭ 2016, tempy pracy inžynieraŭ mała adroźnivalisia ad vajennych.
Akramia taho, Francyja i Niamieččyna damovilisia pačać pracu nad budučym supolnym tankam, jaki abjadnaje najlepšyja charaktarystyki francuzskich tankaŭ Leclerc i niamieckich tankaŭ Leopard 2. Zacikaŭlenaść u dałučeńni da jeŭrapiejskaha tankavaha aljansu ahučyła i Polšča.
U listapadzie 2016 hoda vajskovaja presa ZŠA pačała paviedamlać pra prahramu «Bajavaja mašyna nastupnaha pakaleńnia», vynikam jakoj moža stać źjaŭleńnie budučaha amierykanskaha tanka.
Pakul rana kazać, jak budzie vyhladać novaje pakaleńnie sučasnych rycaraŭ. Adzinaje, što zrazumieła pra tanki budučyni, — jany buduć mabilnymi, dobra abaronienymi, ciažka ŭzbrojenymi, mieć najnoŭšyja sistemy pieradačy dadzienych.
Ale vajujuć nie asobnyja tanki, a składanyja vajskovyja struktury, jakija vyjhrajuć ci prajhrajuć vojny praź lepšuju kaardynacyju, uzajemadziejańnie pamiž piachotaj, artyleryjaj, tankami, avijacyjaj, vyviedkaj.
Vyjhrajuć armii ź lepš padrychtavanymi, matyvavanymi i bolš inicyjatyŭnymi aficerami i žaŭnierami, dziaržavy z bolš mahutnaj ekanomikaj i pierakananym u patrebie zmahańnia za svaju niezaležnaść nasielnictvam.
Tolki žminda i lanivy nie padtrymlivaje «Nivy»! Vy možacie za chvilinu padtrymać «NN» padachodnym, nie patraciŭšy ni kapiejki svaich5
Kamientary