Płastykavy, pachileny. Pomnik Francišku Alachnoviču: čamu majem toje, što majem

U 1989 hodzie dramaturha Franciška Alachnoviča simvalična pierapachavali ŭ Vilni z byłych Kalvinisckich mohiłak na mohiłki Rosy. Była pryhožaja akcyja z akademičnaj viečarynaj. Pamiać Franciška Alachnoviča była ŭšanavanaja, ale była zroblenaja pieršaja pamyłka ŭ hetaj historyi.

Najstarejšy na toj čas vilenski biełarus Janka Bahdanovič (udzielnik pachavańnia Franciška Alachnoviča ŭ 1944 hodzie) adziny viedaŭ sapraŭdnaje miesca mahiły i pakazaŭ jaho. Lavon Łuckievič i Chviedar Niuńka kiravali pracesam. Trochi ŭkapaŭšy ziamli, jany pabajalisia, što raptam heta nie toje miesca i jany nie znojduć mahiły. Tamu ŭziali tolki ziamlu. I skrynačka ź ziamloj i jość pierapachavańniem Franciška Alachnoviča. Pamyłka palahała ŭ tym, što treba było kapać pa-sapraŭdnamu i znajści pareštki. U tyja časy heta možna było zrabić prosta, heta siońnia zrabić ekshumacyju pa zakanadaŭstvie vielmi składana.

Pavialičyć

Pamyłka druhaja, što nieŭzabavie pastavili płastykavuju madel pomnika. Dziela hetaha byŭ zrobleny hruntoŭny padmurak. Tut uzhadaju Siaržuka Vitušku i Siarhieja Chareŭskaha, jakija samaachviarna pracavali tam ceły dzień. Nie treba było stavić tuju płastykavuju madel pomnika. Kryž moh prastajać daŭžejšy čas i pomnik pastavili b z tryvałaha materyjału.

U 2008 hodzie pomnik staŭ vyklikać niepakoj svaim stanam. Stali raicca, što rabić. Pahavaryli z aŭtaram pomnika, skulptaram Eduardam Padbiarezskim. Jon skazaŭ, što taki ž pomnik, tolki z tryvałaha materyjału, u kamieni, budzie kaštavać kala 20 000 dalaraŭ. Suma, u našym razumieńni, vielmi vialikaja dla pomnika. Jak prykład, na Rosach pomnik archtektaru Vivulskamu staić bolš ścipły. U toj ža razmovie Eduard Padbiarezski pahadziŭsia, što płastykavaja madel ciapierašniaha pomniku Alachnoviču vybivajecca sa stylovaha kantekstu Rosaŭ i prapanavaŭ źniać płastykavuju madel i zrabić ź jaje formu, jakaja kaštavała b 2000 litaŭ — heta kala 900 dalaraŭ na tyja hrošy.

Paśla toj razmovy byŭ stvorany arhanizacyjny kamitet i składziena adozva:

«Jubilej Franciška Alachnoviča

9 sakavika spoŭniłasia 125 hadoŭ z dnia narodzinaŭ Franciška Alachnoviča, słavutaha biełaruskaha dramaturha. Jaho žyćcio i tvorčaść nieparyŭna źviazanyja ź Vilniaj: tut jon naradziŭsia, tut pracavaŭ, tut pachavany. Historyki časta nazyvajuć jaho baćkam biełaruskaha teatra. Ale aficyjnymi biełaruskimi ŭładami hety hienijalny čałaviek dahetul nie abłaskany. U Respublicy Biełaruś niama jamu nivodnaha pomnika, ni vulicy ź jahonym imiem. U honar Franciška Alachnoviča nie stvorany ni muziei, ni teatry, jaho nie vyvučajuć u škole. Jak aryštavali jaho balšaviki ŭ 1927 hodzie, pryčapili jamu jarłyk «voraha naroda», tak da siońnia nie dačakaŭsia pryznańnia ŭ rodnaj dziaržavie.

A heta čałaviek varty ŭsialakaj ŭvahi i pavahi. Jon stvaralnik pieršych biełaruskich teatraŭ u Vilni i Minsku, aŭtar dziasiatkaŭ pjes, vydaviec i publicyst. Asabliva treba adznačyć jahonuju knihu «U kapciuroch HPU». Paśla taho, jak u 1933 h. jamu udałosia vyrvacca z savieckaha piekła ŭ rodnuju Vilniu, byli napisany hetyja ŭspaminy. Kniha adrazu byla pierakładziena na siem movaŭ. Takim čynam biełarus Francišak Alachnovič ci nie samy pieršy raskazaŭ śvietu pra žachi savieckaj karnaj sistemy. Siońnia na mohiłkach Rosy ŭ Vilni jamu ŭstalavany pomnik. Na žal, heta nie sapraŭdny pomnik, a płastykavaja madel. Čakałasia, što biełaruskija ŭłady znojduć srodki i pastaviać kamienny manumient — nie dačakalisia, tamu siońnia biełaruskija hramadskija arhanizacyi stvarajuć kamitet, kab samastojna pastavić pomnik. Zaklikajem usich Biełarusaŭ da ŭdziełu ŭ hetaj inicyjatyvie. Francišak Alachnovič zasłužyŭ na prystojnuju pamiać — jon jak Janka Kupała i Jakub Kołas staŭ kłasikam biełaruskaj litaratury».

Vynik adozvy byŭ minimalny. Achviaravańni skłali 5 asob ź Vilni:

Volha Sakovič — 100 dalaraŭ
Leakadzija Šyšeja — 100 litaŭ
Taćciana Sapač — 50 litaŭ
Ludvika Kardzis — 100 litaŭ
Chviedar Niuńka — 100 litaŭ.

Chviedaru Niuńku, na jahonuju prośbu, hrošy byli viernutyja ŭ 2014 hodzie. Astatnija achviaravańni zachavanyja i lažać pa siońnia.

Jašče ŭ 2008 hodździe ja źviartałasia ź listami da staršyni Zhurtavańnia biełarusaŭ śvietu «Baćkaŭščyna» Aleny Makoŭskaj. Spadarynia Makoŭskaja pahadziłasia z prablemaj, ale inicyjatyvy nijak nie padtrymała. 

U tym ža 2008 hodzie my ź Lenaj Hłahoŭskaj, historykam z Hdańska, daśledčycaj Franciška Alachnoviča i dobraj znajomaj jaho siamji, dobra praanalizavali vierš Alachnoviča «Testamient» i pačali dumać prosta pra kamień na jaho mahile. Padzialilisia svajoj dumkaj z arhakamitetam — i nas padtrymali. My abjeździli vilenskija majsterni pa vyrabach pomnikaŭ. Sa znajomym laśnikom z Padbrodździa (Pobradzie) abjeździli navakolnyja pali i znajšli hodny kamień. Damovilisia ab pryvozcy ŭ Vilniu, z kiraŭnictvam mohiłak — ab zamienie pomnika, z majstrami — ab ustanoŭcy kamienia. Kali padličyli svaje finansavyja mahčymaści — akazalasia, što my bankruty dla hetaj spravy. Adlićcio tolki formy isnujučaha pomnika kaštavała 580 jeŭra.

Tamu sprava z kamieniem spynilasia. Pryčyna prostaja: nichto z nas nie moh asabista kampiensavać hetyja vydatki.

My znajšli litoŭskaha skulptara, jaki prapanavaŭ restaŭravać isnujučy pomnik — zrabić jaho sa štučnaha kamieniu. Demantaž i ramont kaštavaŭ by 3800 jeŭra.

U 2010 hodzie pačalisia havorki sa skulptaram Hienikam Łojkam ab jahonaj kancepcyi pomnika.

U pieryjad da 2015 hoda sprava nie zabyvałasia, vialisia pošuki finansaŭ, byŭ padadzieny navat prajekt u departamient nacyjanalnych mienšaściaŭ Litvy, ale ŭłady Litvy hrošaj nie znajšli.

Unuki i praŭnuki Franciška Alachnoviča spačatku pahadzilisia finansavać ramont pomnika, ale paśla razdumali.

Pavialičyć

Pavialičyć

Na siońnia viaducca pieramovy ź vilenskaj meryjaj ab mahčymaści ŭklučeńnia restaŭracyi pomnika ŭ płan ahulnaha paradkavańnia mohiłak Rosy.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0