Apytańnie “NN”

 Apytańnie “NN”

Vybary 1994 hodu byli ŭpieršyniu i prypali na samaje malenstva nacyi. Tamu heta była cacka ŭ rukach dziciaci — reč i niečakanaja, i nia nadta zrazumieła, našto patrebnaja. Čałaviek nia vieryŭ, što ad jaho niešta zaležyć i kruciŭ toj kubik Rubika z šaściu proźviščami-hraniami, nia viedajučy, jakaja ź ich što aznačaje, što tut z čaho vynikaje i na chaleru jamu taja svaboda vybaru.

Vybary 2001 hodu viarnuli čałavieku jahonaje zvykłaje z savieckich časoŭ pačućcio — ad jaho ničoha nie zaležyć, u jahonym žyćci ničoha nia źmienicca, bo “nia važna, jak hałasavali, a važna, jak padličyli” — padličyli takija samyja, ad jakich ničoha nie zaležyć, aproč svajho pracoŭnaha miesca, svajoj siamji, svajho domu. Jany ryzykavali i pamiž miescam, siamjoj i domam — z adnaho boku, i demakratyjaj — ź inšaha — vybrali pieršaje.

Vybary 2001 hodu stali etapnymi dla ŭmacavańnia dyktatury ŭ krainie i lehitymacyi režymu Alaksandra Łukašenki. Jahonaje paśladoŭnaje viartańnie da realijaŭ i atrybutaŭ savieckaha času pamiž inšym maje na mecie i adnaŭleńnie pažyćciovaje kadencyi kiraŭnika dziaržavy. Tamu pra vybary 2006 hodu kazać nie davodzicca.

Siarhiej Dubaviec

Apytańnie «NN»: u čym adroźnieńni Druhich vybaraŭ ad Pieršych i jak Vy aceńvajecie vyniki vybaraŭ.

Čym, na Vašu dumku, adroźnivajucca pieršyja i druhija prezydenckija vybary? I čym buduć adroźnivacca trecija prezydenckija vybary ad druhich? Jakija Vašy pieršyja acenki vybaraŭ? Z takimi pytańniami źviarnułasia “NN” da hramadzkich dziejačoŭ:

biez nadziei

Vital Vasilkoŭ, kiraŭnik “Koła siabroŭ”, Mahiloŭ:

1. Siem hadoŭ tamu bolšaść vybarcaŭ hałasavała z nadziejaj, ale biaz strachu. Ciapier bolšaść hałasuje sa stracham i ŭžo amal biez nadziei. Spadziajusia, što na trecich vybarach ludzi buduć hałasavać biaz strachu i z nadziejaj.

3. Vyniki vybaraŭ adlustroŭvajuć sytuacyju ŭ krainie.

Krytyčnaja masa

Aleś Ancipienka, dyrektar Biełaruskaha Kalehijumu:

1. Sioletnija vybary adroźnivalisia nahniatańniem psychozu i niedemakratyčnaściu, ihnaravańniem mižnarodnych standartaŭ i adkrytym pryznańniem taho, što mižnarodnaje pryznańnie abo niepryznańnie mała cikavić ułady. Ale taksama i aktyvizacyjaj moładzi. Čaho nie staje ciapier? Nie staje krytyčnaj masy tych, jakija b nia prosta žadali vybaraŭ, a jakija b byli hatovyja hetyja svaje namiery praz hramadzianskija pavodziny realizoŭvać. Na žal, siońnia ja nia baču krytyčnaj masy, i ŭłada heta adčuvaje taksama, i, najchutčej, zrobić vybary nielehitymnymi. Ale ŭłada pradčuvaje taksama, što sytuacyja ŭžo nia taja, što była raniej. Hramadztva robicca ŭsprymalnym da inšych palityčnych fihuraŭ i lideraŭ.

3. Takija vyniki vybaraŭ byli pradkazalnyja. Heta takaja Biełaruś, jakuju my majem. Łukašenka – pa-raniejšamu favaryt starejšaha pakaleńnia.

Biez demakratyčnaj alternatyvy

Uładzimier Roŭda, palitolah:

1. Kolkasna i jakasna. Tady my mieli šeść kandydataŭ, ciapier tolki try, choć pieršapačatkova vyłučałasia 20. U krainie nazirajecca palaryzacyja palityčnych siłaŭ. Kali ŭličyć, što papularnaść treciaha kandydata, Hajdukieviča, vielmi nizkaja, to faktyčna ŭsio zvodzicca da dvuboju Łukašenki i Hančaryka. U 1994-m my mieli dvuch pradstaŭnikoŭ demakratyčnaj apazycyi, ciapier — adzinaha kandydata. Ale faktyčna my nia majem sapraŭdnaj demakratyčnaj alternatyvy. Namenklaturny kandydat abjadnaŭ jak namenklaturu, tak i prastaŭnikoŭ demakratyčnych partyjaŭ. Hetaja sytuacyja mo j daje Hančaryku šaniec, ale ŭ budučyni, nie ciapier. Hetaja kampanija prajhranaja ŭščent, bo staŭka ŭ joj była zroblenaja na namenklaturnuju revalucyju.

U 1994 h. Łukašenka, pryjšoŭšy da ŭłady, najpierš stvaryŭ vertykal, jakaja nie daje mahčymaściaŭ dla vyjaŭleńnia voli namenklatury. Jany mo j chacieli b źmienaŭ, ale nia mohuć ich dabicca. Tamu namenklaturnaja revalucyja naŭrad ci moža ŭdacca. Prykra, što demakratyčnaja apazycyja akazałasia ŭ pastcy namenklatury. Prykra, što jana hetaha nie ŭśviedamlaje. Jašče bolš prykra, kali ŭśviedamlaje.

U 2001 h. my majem spravu z kampanijaj adnaho kandydata, pryčym nie z 14 žniŭnia, a vielmi daŭno. Ciapier ułady ŭžyvajuć administracyjny resurs bolš čym na 100%, vykarystoŭvajuć taksama ŚMI, presinh. Navat studentam dali dadatkovyja vychodnyja (BDU), aby jany źjechali ź Miensku. Falsyfikacyi byli ŭ 1994 h., jość i ciapier. Śćviardžajuć, što ŭ 1994 h. Łukašenka ŭ sapraŭdnaści pieramoh u pieršym tury, ale kiebičaŭcy pierakinuli ad jaho paru adsotkaŭ sabie. Ciapier daterminovyja vybary dajuć vializnyja mahčymaści dla falsyfikacyjaŭ.

Za sioletniaj kampanijaj bačycca i pazytyŭ: stomlenaść ludziej Łukašenkam. Zadoŭha jon užo kiruje krainaj, vyčerpvajecca resurs jahonaj papularnaści. Mnohija chacieli b bačyć na čale krainy inšuju postać, ale, jak śviedčać vyniki sacyjalahičnych apytańniaŭ, vielmi mnohija rasčaravanyja (kala 10%), bo niama sapraŭdnaha demakratyčnaha kandydata, jarkaj fihury.

2. A što da trecich vybaraŭ, dyk ci buduć jany ŭvohule? A mo adbudziecca referendum ab pažyćciovych paŭnamoctvach? Choć heta i małavierahodna ŭ eŭrapiejskaj krainie. A mo nastupnyja vybary adbuducca nie ŭ suverennaj krainie, a ŭ subjekcie Rasiejskaj Federacyi? Niebiaśpieka takaja jość, i, kab jaje nie paŭtaryć, treba rychtavacca prosta zaraz da trecich vybaraŭ, rychtavać demakratyčnuju alternatyvu: postać, prahramu. Pakul papularnaj fihury niama, ale jana źjavicca ŭ budučyni, kali apazycyja pierastanie być tusovačnaj, stanie pracavać z nasielnictvam, vykarystoŭvać kožnuju prajavu niezadavolenaści i strajkavych nastrojaŭ. Tady na chvali pracy źjavicca i postać.

Biełaruś zastajecca apošniaj dyktaturaj Eŭropy. Nam možna rychtavacca da statusu krainy-izhoja, bo paśla padobnych vybaraŭ Ameryka budzie stavicca da režymu našmat bolš žorstka. Mo j Niamieččyna taksama paśla apošniaj antyniamieckaj kampanii Łukašenki. Jany buduć cisnuć na Rasieju, kab zaścierahčy apošniuju ad inkarparacyi Biełarusi i dabicca liberalizacyi ŭ Biełarusi.

Nieba i ziamla

Valery Vuchnaloŭ, adzin ź lideraŭ Partyi Kamunistaŭ:

1. 1994-y i 2001-y — heta nieba i ziamla. Ciapier niama ni svabody, ni demakratyi. Miesiac ježdžu pa Mahiloŭščynie i mahu šmat raskazać pra zapałochvańni i parušeńni.

2. Trecija ž vybary buduć demakratyčnymi. Biespradzieł ža bolš ciahnucca nia moža. Ludzi zrazumiejuć sytuacyju.

3. Vyniki vybaraŭ sfalšavanyja: na niekatorych učastkach za Hančaryka hałasavała kala 40%.

Vybary
nie adlustravali stanu rečaŭ

Ivan Paškievič, deputat “pałaty pradstaŭnikoŭ”:

1. Pieršyja z druhimi navat supastaŭlać niajomka. Ludzi zapałochany. Dumka ludziej nikoha nie cikavić. Na hetych vybarach robicca nia vybar narodu, a vybar vertykali. Abjaŭlenyja ličby nia buduć adlustroŭvać realnaha stanu rečaŭ. Čynoŭniki z vertykali nazyvali mnie ličbu 60 i bolej pracentaŭ. Pamyłki ŭładami zroblenyja takija, što vybary nia mohuć być pryznanyja lehitymnymi.

2. Toje, što ciahnułasia siem hadoŭ i budzie jašče piać, nia moža bolš paŭtarycca. I Rasieja, ad jakoj mnoha zaležyć, taksama nia budzie ciarpieć.

Staleńnie

Juraś Karmanaŭ, radyjožurnalist:

1. Apazycyja zdoleła vyłučyć adzinaha kandydata. Apazycyja pastaleła.

2. Apazycyja zdoleje pastaleć nastolki, što prezydentam stanie nie Łukašenka.

Lepš ułada, čym uhoda

Kastuś Travień, pradprymalnik:

1. Da druhich vybaraŭ u krainie pabudavałasia aŭtarytarnaja ŭłada, i dla bolšaści takaja ŭłada lepšaja, čym uhoda mafijozna-kryminalnych strukturaŭ. Abjadnanaja apazycyja ŭžo nia maje tych mahčymaściaŭ, jakija mieła b siem hadoŭ tamu.

2. Heta budzie praciahvacca, pakul chopić nafty i hazu ŭ Rasiei. Potym usio razvalicca. Trecich vybaraŭ moža i nia być. Navošta?

Hadujma kadry!

Alaksandar Milinkievič, kiraŭnik štabu S.Domaša:

1. Vialiki pośpiech — abjadnańnie apazycyi. Heta pakazčyk raźvićcia demakratyčnych siłaŭ.

2. Vybary mohuć adbycca i nie praź piać hadoŭ, a raniej. Dośvied hetaj kampanii dapamoža ŭ kansalidacyi apazycyi, vychavańni novych kadraŭ, zdolnych kiravać nia tolki na nacyjanalnym i rehijanalnym, ale j na lakalnym uzroŭni. Varta ŭdzielničać va ŭsich vybarach, jakija buduć adbyvacca da nastupnych prezydenckich, kab nazapašvać dośvied.

3. Škada, što apazycyja nie spracavała pa maksymumie. Vyłučeńnie adzinaha kandydata jašče nia jość pieramohaj. Adziny kandydat nia zdoleŭ kansalidavać hramadztva.

Biaz vybaru

Ina Kulej, kiraŭnička centru “Vieža” ź Bieraścia:

1. Tady byŭ vybar. Siońnia vybar adsutničaje. Na hetych vybarach niezvyčajnaha razmachu dasiahnuli mana, cynizm, chłuśnia ŭ adnosinach da alternatyŭnych kandydataŭ. Ale j niezvyčajnaha ŭzroŭniu dasiahnuła i žadańnie prostych ludziej udzielničać.

2. Na trecich, spadziajusia, budzie narmalny vybar, kali možna budzie vybirać pa kamandach, prahramach, asabistych jakaściach.

3. Niašmat było času ŭ adzinaha kandydata, nie było srodkaŭ, jakija mieli ŭłady. Kali b było lepšaje infarmavańnie – pieramahli b tolki tak.

Padrychtoŭka da raźvićcia

Pavał Jakubovič, redaktar hazety “Sovietskaja Biełoruśsija”:

1. Siońnia ŭ apazycyjnym asiarodździ ludzi, što deklarujuć svaju prychilnaść da liberalnych pryncypaŭ, pryncypaŭ dobraha parlamentaryzmu, namahajucca davieści, što paśla pieramohi nia buduć dziejničać jak zavajoŭniki ŭ zachoplenym horadzie. I vielmi mnoha było zajavaŭ, što ŭsio budzie cyvilizavana, u ramkach zakonu, ale razam z tym najaŭnaść siarod apazycyjnaje viarchuški staroj saviecka-vajskova-čekisckaj namenklatury pierakonvaje mianie ŭ tym, što mnohija ludzi iduć na vybary pad štandarami pomsty i dalejšaha ŭdziełu ŭ biznes-prajektach. Dźvie rečy nadajuć im siły. Pa-pieršaje, jany raźličvajuć zapalić vohniščy narodnaha hnievu j stvaryć demakratyčnyja trybunały na kožnym kucie, a pa-druhoje, zabiaśpiečyć svaju siamju materyjalna — na zakonnych padstavach. Tamu ŭnutranaja padaploka pieradvybarnaj baraćby była vielmi žorstkaja, ale z-za taho, što apazycyja nie zmahła znajści ni persony surjoznaj, jakaja b pryvabiła ludziej, ni tym bolš novych sacyjalna značnych idejaŭ, joj daviałosia karystacca najpraściejšym, spadziavacca na sensacyjnyja vykryćci. Historyja z kasetami i pošukam źnikłych ludziej była błytanaja i hramadztva straciła da jaje cikavaść, a inšaha ničoha nie znajšłosia ŭ apazycyi. Choć, dziakujučy Zachadu, apazycyja maje surjozny prapahandyscki resurs. “SB” upikajuć za specvypusk, adnak heta jašče što ŭ paraŭnańni ź vializnymi tyražami karlikavaj “Biełaruskaj Maładziožnaj”, jakija razdavalisia biaspłatna… To bok, ludzi, jakija majuć adnosiny da žurnalistyki, raptam zajaŭlajuć: my štaby palityčnych partyjaŭ, — i drukujuć praklamacyi, staviačy siabie tym samym pa-za žurnalistykaj. Vielmi škada, što Biełaruskaja Asacyjacyja Žurnalistaŭ nia zdoleła paŭpłyvać na hetyja vydańni. Voś hetym sioletnija vybary roźniacca ad papiarednich. Na žal, uvieś apazycyjny spektar deklaravaŭ, što ichny deputat źjaŭlajecca pradstaŭnikom šyrokaj demakratyčnaj apazycyi. Naŭrad ci stary aparatčyk Hančaryk zmoža praktyčna ažyćciavić idei adzinaha pradstaŭnika šyrokaj demakratyčnaj kaalicyi.

2. Siem minułych hod byli niby padrychtoŭkaj da dalejšaha raźvićcia Biełarusi jak suverennaj dziaržavy. Ja absalutna ŭpeŭnieny, što prezydent Łukašenka zachavaje niezaležnaść Biełarusi. Bo palityčnaja niezaležnaść — katehoryja abstraktnaja. Siońnia važnaja ekanamičnaja samastojnaść. Łukašenka zdoleŭ zachavać toj parytet z Rasiejaj, kali Rasieja surjozna spryjała raźvićciu našaj ekanomiki. Łukašenka pakinuŭ ułasnaść dziaržavy ŭ rukach Biełarusi i, dziakujučy hetamu, možna kazać, što ŭsie palityčnyja rašeńni prymajucca ŭ Miensku, a nie ŭ Maskvie, Varšavie albo Vilni. Bo ahresiŭny rasiejski biznes daŭno pahladaje na peŭnyja abjekty našaje ekanomiki. Dyj zachodnija biznesoŭcy byli b nia suprać padzialić biełaruski piroh, kali b źjaviłasia takaja mahčymaść. Hałoŭnaja zadača ŭłady ŭ novy peryjad — heta ruch napierad da stvareńnia hramadzianskaj supolnaści. A šlach da jaho — heta šlach da ekanamičnaha liberalizmu, šlach da surjoznaha źmianieńnia ŭzroŭniu adnosinaŭ z Zachadam. Tut vielmi mnoha prablemaŭ i jany buduć vyrašacca na składanym fonie — na fonie ŭkrainskim, dzie zaraz idzie surjoznaja baraćba za ŭładu, jakaja budzie ŭpłyvać na sytuacyju ŭ Biełarusi, heta dynamičny ruch u Rasiei… Ale tak ci inačaj, treba ruchacca napierad. Było siem hod, kab spynicca, azirnucca, davieści da ładu raniejšyja mechanizmy i iści dalej pa šlachu, pa jakim idzie eŭrapiejskaje cyvilizavanaje hramadztva.

3. Kali ličby, padadzienyja apazycyjaj, mohuć padsaładzić pilulu sp.Hančaryku – što ž… Navat kali adniać 14% vybarščykaŭ, jakija hałasavali daterminova, usio adno pieramoha Łukašenki vyhladaje pierakanaŭča. Zrešty, pra surjoznyja parušeńni ŭ časie hałasavańnia ja j nia čuŭ – dzieści skrynia nia tam stajała, dzieści cieščy pamierłaj nie ŭličyli…

Racyjanalny vybar

Alaksandar Dabravolski, adzin ź lideraŭ AHP:

1. Kiebič stvaryŭ instytut prezydenctva pad siabie, ale prajhraŭ vybary. Na pieršych pieramoh čałaviek, jaki ažyćciaviŭ antynamenklaturnuju revalucyju. Łukašenka taksama pierarabiŭ kanstytucyju pad siabie. U hetym peŭnaje padabienstva sytuacyjaŭ 1994 hodu i ciapierašniaj. Ale vola da ŭłady ŭ Łukašenki bolšaja, i ź im zmahacca ciažej. Kiebič nie vyklikaŭ mocnych admoŭnych emocyj, kab pasvaryć siemji pamiž saboj, svajakoŭ pamiž saboj. Łukašenka jakraz taki čałaviek, što ŭsio hramadztva pierasvaryŭ, pierasvaryŭsia z susiedziami. Prykmiety hetych vybaraŭ — mižnarodnaja izalacyja Biełarusi i mocnaja palaryzacyja hramadztva.

2. Praź piać hadoŭ budzie inšaja kraina. Heta buduć vybary, na jakich vybar budzie bolš racyjanalnym.