Imia Eŭropie — prava
Ja lublu pryhožyja rečy. Siońnia samaje-samaje — heta zakliki “Biełaruś — u Eŭropu!”. Tut dobra ŭsio: i namier, i patajemnaja nadzieja niekali być jak usie, i całkam zahadkavaje, nievytłumačalnaje, jak iści ŭ tuju Eŭropu, što heta dy z čym.
I zhadvajecca bułhakaŭski prafesar (“Sabačaje serca”), voś tolki cytavać nia budu, bo abačlivy redaktar “NN” abaviazkova vyraža, škadujučy svaju cnatlivuju aŭdytoryju. A kazaŭ prafesar, pierafrazujučy, što ŭsio składajecca z drobiaziaŭ.
Kolki času tamu “NN” vydrukavała dziki list P.Sieviarynca, za jaki ŭ eŭrapiejskich krainach pryciahnuli b da adkaznaści za abrazu. Adkazaŭ ci nie adzin Dančyk, z Prahi — Ńju-Jorku, z Łuckievičaŭ. Bolš nichto nie navažyŭsia pakrytykavać maładoha palityčnaha dziejača — našuju z vami budučyniu — za hetaje kamisarskaje vałodańnie iścinaj, za ciemrašalstva. Škadujem, što aŭtar śviedamy, a nie z łukašystaŭ. Mo j chacieŭ chto, dy zabajaŭsia: pačnieš adstojvać pravy seks-mienšaściaŭ, to j ciabie za takoha paličać?!
Ale toje ekstremalny prykład. Jość spakajniejšyja, jakija taksama tyčacca pravoŭ, tolki nie čałaviečych, jak u papiarednim varyjancie, a aŭtarskich.
Cikavaść da paezii Janki Juchnaŭca źjaviłasia ŭ mianie ŭ 1994 h. z atrymańniem knihi “Sny na čužynie”. Radavaŭsia i sam aŭtar, trymajučy ŭ rukach svaju sapraŭdnuju knihu — sapraŭdnuju ŭ paraŭnańni z ułasnymi drukami, adbitymi na drukarcy dy rastyražavanymi nakładami ŭ 10—15 asobnikaŭ. Ale čym bolš ja čytaŭ toj zbornik dy paraŭnoŭvaŭ z aryhinałami, tym bolš schilaŭsia da złačynnaje dumki: lepš by nie było taje knihi. Bo mienski zbornik, zredahavany dy vypraŭleny ŭkładalnikam, prapanavaŭ čytaču nie jahony cień, a padrobku, padčystku. Najbolšaje nierazumieńnie j krytyku vyklikaŭ toj fakt, što ŭkładalnikam — zmaharom ź niezrazumiełaściu — byŭ adzin ź lideraŭ-ideolahaŭ “Tutejšych”! (Paźniej, padčas pracy dyrektaram Muzeju Maksima Bahdanoviča, jon nie nadrukuje dziońnika svajho padšefnaha klasyka).
Mo j nia treba było viartacca da tych padziej, kab u Miensku nie rychtavałasia da druku novaja Juchnaŭcova kniha. I niachaj sam aŭtar, pa słovach Adama Mickieviča, “užo nia tut, ale jašče nia tam”, usio ž zastajecca jahonaja žonka, syn, u jakich nie zaškodziła b papytacca ab aŭtarskaj voli na źmieny leksyčnyja dy pravapisnyja, ab aŭtarskim pravie na sam druk i skaroty. Bo tekst — takaja samaja majomaść uładalnika, jak chata, mašyna, hrošy. Brać biez dazvołu — zvyčajnaje złačynstva.
Miž inšaha, pra hrošy. U biełaruskim knihavydaviectvie ciapier nie załaty viek, ale dziela prystojnaści varta było b taksama papytacca zamiežnych biełaruskich aŭtaraŭ pra hanarar. Jany, chutčej za ŭsio, admoviacca, addaduć toje niebahaćcie mienskim redaktaram, ale papytacca — varta. Treba pavučycca vyhavorvać niekatoryja słovy, u Eŭropie heta pryniata.
Zrešty, i ŭ Amerycy taja Eŭropa nie paŭsiudna. Na dobry ład, vydaŭcu “Biełaruskaha dajdžestu” M.Pruskamu pryhoža było b kali nie płacić aŭtaram mienskich hazetaŭ, dyk prynamsi pytacca dazvołu na pieradruk. Bo hazeta, na jakuju emihranty dajuć achviaravańni, składajecca mienavita ź ichnaj pracy, ź ichnaj majomaści intelektualnaj.
Naturalna, pakul hetak niadobra ŭ biełaruskim karaleŭstvie z usim biełaruskim, nichto za zroblenaje biełarusam, pa-biełarusku, dla Biełarusi sudzić nia budzie. Niachaj toje zastajecca na ichnym sumleńni (vidać, paniatak taksama eŭrapiejski).
Pierakładčyk Lavon Barščeŭski ŭ interviju dla radyjo “Svaboda” skazaŭ, što budzie pisać u stoł, bo drukavacca niama dzie — nia nieści ž da novapryznačanych redaktaraŭ. Ale pierakładzienaje (jak i stvoranaje), dy niavydrukavanaje — nie isnuje. Dla nas z vami, taho samaha ludu paspalitaha. Zatoje, vydrukavanaje ŭ lepšyja časy (vyraz sp.Barščeŭskaha), jano zabiaśpiečyć jamu zachavańnie aŭtarskich pravoŭ.
Pierakładčyk Vasil Siomucha svaje tvory ŭ šufladzie nie trymaje — źmiaščaje na internetaŭskich bačynach, biaskoncych i tannych. Hanararu za ich, praŭda, nie pabačyć. Zatoje aŭtar žyvie ŭ lepšym časie ŭžo siońnia.
To, spadary piśmieńniki, nie pakutujcie ŭ čakańni lepšych časoŭ praz adsutnaść časapisaprastory! Dasyłajcie svaje tvory na “Biełaruskuju paličku”! U Eŭropu.
Lavon Jurevič
Kamientary