Rasijski ekanamist Andrej Moŭčan: Biełaruś bolš padobnaja da karparacyi, čym da krainy
Rasija budzie niejmavierna bajaźlivaj paśla ŭkrainskaj situacyi i budzie daravać usio, što zaŭhodna, tamu Biełaruś moža lohka vyjści na rynki ES, miarkuje jon.
Na Kastryčnickim ekanamičnym forumie, što prachodzić u Minsku 3—4 listapada, vystupaŭ Andrej Moŭčan, znakamity rasijski ekanamist i publicyst, dyrektar prahramy «Ekanamičnaja palityka» Maskoŭskaha centru Karnehi. U intervju «Našaj Nivie» jon raspavioŭ, dla čaho Rasija stvaryła Jeŭrazijski sajuz i što siońnia moža dazvolić sabie Biełaruś u miežach «słavianskaha siabroŭstva».
«Naša Niva»: Što takoje, na Vaš pohlad, Jeŭrazijski sajuz? I dla čaho jon patrebien?
Andrej Moŭčan: Kali havorka zachodzić ab Jeŭrazijskim sajuzie, asnoŭnaje pytańnie — ci źjaŭlajecca jon u toj ci inšaj stupieni anałaham BRIKS, ES, Cichaakijanskaha partniorstva i h.d.? Ale ŭsie pieraličanyja abjadnańni dziaržaŭ heta sajuzy, dzie kožny člen istotny ŭ toj ci inšaj stupieni, ale pry hetym nie źjaŭlajecca vyznačalnym i daminujučym. U ES čatyry-piać centraŭ siły, u BRIKS Kitaj najbujniejšy, ale nie vyznačalny hulec, u Cichaakijanskim partniorstvie, niahledziačy na daminavańnie ZŠA, taksama jość roznyja centry.
A ŭ JEAES Rasija — absalutny lidar. Sukupny VUP astatnich krain nie daciahvaje i da pałovy rasijskaha. Plus Rasija lidar pa ŭzroŭni žyćcia, biezumoŭny lidar pa kolkaści nasielnictva.
«NN»: Heta značyć Rasija stvaraje sabie, umoŭna kažučy, «Svoj Jeŭrasajuz»?
AM: Nie, chutčej Rasija farmuje vakoł siabie pojas satelitaŭ, krain z zaležnaj ekanomikaj, jakija, płanujecca, pavinny harmanizavać ekanamičnuju situacyju ŭ RF svajoj prysutnaściu. Na spravie ŭpłyŭ hetych krain amal niezaŭvažny, i sprava zusim nie ŭ tym, što heta «drennyja krainy». Prosta ich rynki maleńkija. Plus usie hetyja krainy pilna sočać za inšymi suśvietnymi hulcami: Kazachstan z Kyrhyzstanam — za Kitajem, Biełaruś — za Jeŭropaj, i hatovyja na ich zaryjentavacca pry nieabchodnaści. Plus va ŭsich hetych krain jość svaje vuzkija intaresy. Naprykład, Kirhizija ŭsprymaje JEAES jak mahčymaść biaspošlinnaha reekspartu kitajskich tavaraŭ.
«NN»: Nu, datyčna ŭdziełu Biełarusi ŭ JEAES, vykazvałasia mierkavańnie, što Rasija prosta kuplaje sabie sajuźnika.
AM: Toje, što Rasieja kuplaje sabie sajuźnika — heta vidavočna. I słova «kuplaje» tut klučavoje. Hladzicie sami: ilhoty, tranzit praduktaŭ, supolny rynak pracy, supolnaja mytnia, vidavočnaje zakryćcio vačej, na toje, što Biełaruś vystupaje mytnym ahientam dla sankcyjnych tavaraŭ… Inšaje pytańnie, navošta heta Rasii. Biełaruś u vajenna-stratehičnym płanie nie maje nijakaha značeńnia — rakiety praz vašu terytoryju pralaciać chutčej, čym ich zasiakuć. U handlovym sensie Biełaruś taksama nie hraje vialikaha značeńnia — heta pasiarednik zručny i pryjemny, ale nie nieabchodny.
Jość taki termin «hieapalityka». Čaściej za ŭsio jon ŭpirajecca ŭ televizijnuju karcinku i baraćbu za rejtynh. Palityčny rejtynh budujecca vakoł paturańnia zapytam i čakańniam hramadstva. Unutry Rasii daminuje žadańnie ŭmacavańnia pansłavianskaha adzinstva vakoł ruskaha naroda. Hetamu adčuvańniu mocna paškodziła ŭkrainskaja situacyja. I Biełaruś u dadzienym vypadku stratehična važnaja jak apošni słavianski braterski narod.
«NN»: Heta značyć, Rasija prosta apłočvaje vobraz krainy, ź jakoj jašče chočuć siabravać?
AM: Možna skazać i tak, ale nie tolki. Darečy, sumy, jakija marnuje Rasija, dla jaje nie nadta vialikija. Ja b nie staŭ paprakać Rasieju ŭ marnatraŭnaści, chutčej zadaŭ by pytańnie, nakolki heta efiektyŭna i jakaja stratehičnaja prahrama? Pakul hetaj prahramy nie vidać. Da taho ž, u Rasii ekanamičnaja stabilnaść pad pytańniem. I zaŭsiody jość niebiaśpieka taho, što Biełaruś pačnie ruchacca ŭ bok Jeŭrasajuza. I reakcyja Rasii ŭ hetaj situacyi moža być nie zusim nieadekvatnaj.
«NN»: Naprykład?
AM: Nu, reakcyja na ŭkrainskija padziei była nie zanadta adekvatnaj. Vynikam adčajnaj sproby Rasiei zachavać ciesnyja adnosiny z Ukrainaj stała absalutnaje adčužeńnie krainy.
«NN»: Atrymlivajecca, Rasija «kupiła» sabie Biełaruś …
AM: U pryncypie, kali padumać, «kupić» krainu niemahčyma. Možna «arandavać» na čas.
«NN»: «Arandavała» Biełaruś dla ŭmacavańnia imidžu?
AM: Nu tak. Z adnaho boku heta karcinka i dziejańni, jakija adpaviadajuć čakańniam nasielnictva. Z druhoha boku, Biełaruś u AAN, a Rasiei i tam padtrymka patrebna. Nu i davajcie nie skidać z rachunkaŭ fakt prostaha supracoŭnictva pamiž susiedziami z supolnaj kulturaj, historyjaj, blizkimi movami. Toje, što ŭ hetaha supracoŭnictva kulhaje acenka ekanamičnaj efiektyŭnaści, nie tak užo strašna.
Plus va ŭsich krainach jość biurakratyčny płan: departamienty, kiravańnia, jakija pavinny abhruntoŭvać svaju značnaść. Nijaki čynoŭnik nie choča hublać pracu, naadvarot, jon choča bolš pamočnikaŭ. Tamu farmujucca prahramy, dakazvajecca ich nieabchodnaść i h.d.
«NN»: Heta značyć, arhanizacyja, padobnaja da JEAES, vielmi vyhadnaja čynoŭnikam.
AM: Dla peŭnaj hrupy — tak. Darečy, ź Jeŭrasajuzam takaja ž situacyja. U Bruseli taksama jość šmat ludziej, dla jakich ES važny ŭ pieršuju čarhu jak miesca pracy.
«NN»: Ź JEAES jasna. A što čakaje ŭ bližejšaj budučyni jaho lidara — Rasieju? I, adpaviedna, što čakaje Biełaruś? My ž mocna zaviazanyja na rasijskaj ekanomicy.
AM: Nu, vy jašče nie tak mocna zaviazanyja.
Ja dumaju, što Rasieju čakaje žorstkaja ekanamičnaja pasadka i stahnacyja na hady napierad. Ale mnie nie zdajecca, što na Biełaruś heta budzie tak mocna ŭpłyvać — paru miljardaŭ dalaraŭ u hod dla vas znojdziecca. Tym bolš, kali ekanomika nie budzie radavać rasijskaje nasielnictva, to palityka pavinna budzie radavać.
I strata adzinaha słavianskaha sajuźnika budzie vielmi adčuvalnaj. Tamu Biełaruś buduć padtrymlivać. Prytym čym bolš na farmalnym uzroŭni Rasija budzie addalacca ad Jeŭropy, tym bolš Biełaruś budzie hulać rolu miedyjatara.
Dumaju, my jašče ŭbačym «minskija sustrečy» nie tolki pa ŭkrainskich temach.
«NN»: A kurs rubla? Zvyčajnaha čałavieka, asabliva biełarusa, bolš cikavić košt rubla i dalara. A naš rubiel ŭsio ž zaležyć ad vašaha.
AM: Rasijski rubiel — zaležnaja ad nafty i inflacyi valuta. Ciapier u Rasiei sa ścisnutymi zubami strymlivajecca inflacyja. Na moj pohlad, heta dobra. Ale pałova nasielnictva dumaje, što heta drenna. Jość punkt hledžańnia, jaki padtrymlivaje vialikaja kolkaść biurakrataŭ, što treba nadrukavać šmat hrošaj i ŭsim budzie dobra. Biurakrat dumaje prosta — kali drukujuć hrošy, praź jaho ruki taksama niešta prachodzić. Nasielnictva dumaje taksama prosta — niama hrošaj na kredyty i zarpłaty, davajcie nadrukujem i razdamo.
Ale chto pieramoža — tyja, chto strymlivaje inflacyju, abo tyja, chto choča drukavać hrošy, — skazać ciažka. Heta toj vypadak, kali ekanamičny prahnoz nie maje sensu, bo ŭsio zaležyć ad rašeńnia źvierchu.
«NN»: Što moža zrabić Biełaruś, kab asłabić svaju zaležnaść ad rasijskaj ekanomiki? I ci varta heta rabić?
AM: Na samaj spravie, ja nikoli nie bačyŭ barjeraŭ dla vychadu Biełarusi na rynki ES. Rasija nikoli nie pieraškadžała. I kali Biełaruś moža vyjści na hetyja rynki, to, viadoma, heta treba rabić. Pavieličeńnie abjomaŭ zbytu i rynkaŭ — zaŭsiody dobra.
A ŭžo rabić heta ci nie — całkam zaležyć ad Biełarusi. Dla prykładu voźmiem Bałharyju — niebahataja kraina, na pieryfieryi ES. Ale tam ciapier aktyŭna raźvivajuć elektroniku. Praktyčna ŭ lubym jeŭrapiejskim aŭtamabili jość bałharskaja elektronika. I Biełarusi jość čamu pavučycca ŭ Bałharyi, Polščy i inšych pieryfieryjnych krain. Ja dumaju, što
vychad na rynak ES całkam mahčymy biez razbureńnia adnosinaŭ z Rasiejaj. Rasija budzie niejmavierna bajaźlivaj paśla ŭkrainskaj situacyi i budzie daravać usio, što zaŭhodna.
«NN»: A jak paŭpłyvajuć sankcyi na ekanomiku Rasii?
AM:
Nie takija strašnyja sankcyi, jak padzieńnie cenaŭ na naftu. Mnohija jeŭrapiejskija palityki kazali mnie, što sankcyi — heta chutčej sposab paznačyć svaju pazicyju, a nie sposab paŭpłyvać na krainu.
«NN»: Rasijskaja ŭłada źbirajecca jak-niebudź adychodzić ad hetaj ekanamičnaj madeli, kali ŭsio zaviazana na košcie nafty?
AM: Heta składana zrabić. Stvaryli ž dźvie «inavacyjnyja» prahramy: impartazamiaščeńnie i «razvarot na Uschod». Ale jany nie pracujuć — my razburyli ekanamičnuju sistemu, jakaja mahła b zabiaśpiečyć ich pracu. Sistemu treba iznoŭ stvarać. Nasielnictva nie padtrymaje hetaha doŭhaha i składanaha šlachu biez pramoha i sumlennaha tłumačeńnia, u tym liku — pryznańnia pamyłak. A pajści da ludziej i skazać: «My budziem rabić niepapularnyja rečy»… Heta vielmi ciažka. Heta nie padtrymaje i elita, jakaja razhladaje biudžet jak srodak uzbahačeńnia. Tamu ŭłada pakul što prakrastynuje.
«NN»: Ale niaŭžo ŭ rasiejskaj ułady ciapier nie raźviazanyja ruki? Bo jany mohuć kampiensavać niazručnaści z dapamohaj prapahandy. Maŭlaŭ, davajcie pacierpim ŭ imia… I bolšaść heta prymie, chiba nie?
AM: Va ŭsiaho jość miaža. Pakutavać na siońniašnim uzroŭni — heta nie tak strašna. 8500 dalaraŭ VUP na čałavieka — heta prystojna. A voś kali stanie 6000, tady ludzi heta adčujuć.
Siońnia ŭžo rastraciać za hod amal pałovu reziervovaha fondu. U nastupnym vydatkujuć druhuju pałovu. U 2017 pačniecca pramoje prajadańnie asnoŭnych reziervaŭ — i heta prablema. Ale ludzi, za čas kiraŭnictva Pucina, vychavany peŭnym čynam. Jany ŭ suviazi z prablemami pavaročvajucca nie naprava, da libieralnaj ekanomiki, rynku i demakratyčnych pieraŭtvareńniaŭ, nie. Jany pavaročvajucca naleva, da ludziej typu Hłaźjeva i Ziuhanava, jakija prapanujuć zabaranić dołar, uvieści płanavuju ekanomiku i izalavać krainu.
Pryčym, kali jašče hod tamu ŭ Kramli było dakładnaje razumieńnie, što hałoŭny vorah — heta libierał-demakrat, jaki choča zrynuć Pucina na vybarach, to ciapier jany zrazumieli, što levy fłanh našmat bolš niebiaśpiečny. I pa vynikach apytańniaŭ da 55% nasielnictva Rasii padtrymlivaje hety «levy pavarot», z zakryćciom krainy. I hetyja nastroi vielmi niebiaśpiečnyja — bo heta ludzi, jakija žyvuć, u asnoŭnym, biedna, im hublać asabliva niama čaho i kožny hałasuje šmat i aktyŭna i lohka moža vyjści na vulicy.
«NN»: Ale ž ni razu za apošnija hady jany nie vychodzili.
AM: Nie, tamu što ich pradstaŭniki — KPRF i ŁDPR — aktyŭna padtrymlivali ŭładu. Im zdavałasia, što ŭłada zrušvajecca naleva. A siońnia my ŭžo bačym pieršyja sproby KPRF pramacać hlebu, nakolki im dazvolena być samastojnymi.
«NN»: Vy dumajecie, što, kali b KPRF i ŁDPR stali sapraŭdnaj niezaležnaj apazicyjaj, to jany skłali b realnuju palityčnuju siłu?
AM: Biezumoŭna. Na fiederalnych vybarach, kali jany ŭklučacca ŭsurjoz, mohuć atrymać sumiesna bolš čym 50%. Kali hetuju ličbu jany atrymajuć, to pačnuć u Dumie samym žorstkim čynam supraćstajać uradu. I my atrymajem situacyju jelcynskaha času, kali Duma była suprać urada. I, u adroźnieńnie ad 90-ch hadoŭ, siońnia heta moža prymusić ŭrad zrušycca naleva. Jelcynskija ludzi nie byli papulistami. Ciapierašniaja ŭłada našmat bolš papulistyčnaja.
«NN»: Darečy, siońnia aktyŭna abmiarkoŭvajucca prezidenckija vybary ŭ Rasii ŭ 1996 hodzie, kali, pa sutnaści, było supraćstajańnie dvuch kandydataŭ, Jelcyna i Ziuhanava, abmiarkoŭvajecca, što tady elita Jelcynu dapamahała usimi siłami, kab tolki nie viarnulisia kamunisty. Voś siońnia, praz 20 hadoŭ, vy dumajecie, što heta było pravilna?
AM: Jak hramadzianin, siońnia ja dumaju, što heta było niapravilna. U Polščy ŭ svoj čas pieramoh Kvaśnieŭski, i z hetaha atrymałasia tolki dobra. Nu pieramoh by Ziuhanaŭ, u 1998 byŭ by kryzis, nikudy nie dzieniešsia. U 2000 hodzie abrali b demakrata.
«NN»: A kali b Ziuhanaŭ «zakruciŭ kraniki» i nie daŭ by pravieści sumlennyja vybary?
AM: Tady heta było nierealna. Tady struktura elitaŭ, struktura ŭłady była takoj, što kamunisty nie zmahli b hetaha zrabić. Zanadta vialikija siły hetamu b supraćstajali. Mahčyma, biada Rasii składajecca ŭ tym, što aŭtarytarnaść padkrałasia vielmi niezaŭvažna i vyrasła jana z sproby troški padkrucić demakratyju ŭ pravilny bok.
«NN»: U pryncypie, pieršaja niezadavolenaść uładaj u Rasii paŭstała tolki tady, kali stała jasna, što Miadźviedzieva źmienić Pucin…
AM: Prosta ludzi čakali, što paśla Miadźviedzieva budzie zusim inšy prezident i budzie iści libieralizacyja. Umoŭna kažučy, što ŭ 2015 hodzie my budziem bolš padobnyja da Polščy, čym u 2010.
«NN»: A siońnia na jakuju krainu padobnaja Rasija?
AM: Da Arhienciny. I dobra, što nie Vieniesueły.
«NN»: A Biełaruś?
AM: Składana sudzić zvonku. Ale naahuł,
Biełaruś bolš padobnaja da bujnoj kampanii. Da karparacyi, u jakoj jość žorstki SIEO, jaki joj kiruje. I karparacyja pakul prybytkovaja. U hetym sensie, Biełaruś mienš kraina — krainy, jak praviła, padzielenyja frakcyjami, płyniami, intaresami roznych hrup i elitaŭ. A Biełaruś vielmi kansalidavanaja, niby viadzie niejki adziny biźnies i vielmi taktyčnaja, a nie stratehičnaja. U Biełarusi niama stratehii, jakoj kraina budzie praz 30 hadoŭ, — nichto nie viedaje.
«NN»: A heta plus ci minus?
AM: I plus, i minus.
Toj fakt, što Biełaruś žyvie, i žyvie adnosna niadrenna — heta plus. Toje, što jana vielmi zaležyć ad adnaho vonkavaha čyńnika — Rasii — heta, viadoma, minus.
Kamientary