Siarhiej Dubaviec: Turemnaja roba Jaŭdachi

Jość, pa-mojmu, vialikaja niapraŭda nazyvać Alesia Jaŭdachu palitviaźniem. Viadomy biełaruski knihar aryštavany nie za palityčnaje dziejańnie i nie z palityčnych matyvaŭ, a tolki tamu, što biełarus. Nie naminalny, a paŭnavartasny.

Na što zaŭsiody źviartaješ uvahu ŭ susiedziaŭ-litoŭcaŭ — jany jak nacyja žyvuć paŭnavartasnym nacyjanalnym žyćciom. Biełarusy ŭ masie svajoj jak nacyja paŭnavartasnym nacyjanalnym žyćciom nie žyvuć. Ale dla nacyi paŭnavartasnaje nacyjanalnaje žyćcio — adziny varyjant narmalnaha žyćcia i zdarovaha hłuzdu. Inakš nacyju pačynaje «kaŭbasić». Zavodzicca svoj aŭtarytaryzm i z usich ščylin vyłaziać absurdy. Ludzi pryvykajuć žyć prablemami i persanažami rasiejskaj televizii, ich nie biantežyć, što ŭ ahrarnaj Biełarusi ŭ kramach daminujuć pradukty rasiejskaj vytvorčaści, što dziaciej pa-raniejšamu prymajuć u «akciabraty» (dzieci nia viedajuć, što heta takoje, i nie rastłumačyš), što prezydent nie mianiajecca čverć stahodździa i dva razy na hod «pieražyvaje ciažki momant, kali treba zaciahnuć pajasy», što linija — Stalina, a płošča — Kalinina, što ŭ krainie samaja vialikaja kolkaść siłavikoŭ na dušu nasielnictva ŭ Eŭropie…

Kanca hetamu pieraliku niama, kožny moža dapisać svajo. A ja zaviaršu paraŭnańnie — u susiedziaŭ-litoŭcaŭ usiaho hetaha, nakolki b doŭhi ni atrymaŭsia śpis, niama. U ich chapaje prablem, ale ich nie «kaŭbasić».

U nas ža ludziej, jakich nie «kaŭbasić» i jakich možna nazvać paŭnavartasnymi biełarusami, chto da ŭsiaho pieraličanaha nie pryvyk i kaho ŭsio heta biantežyć, mienšaść. I mienavita za heta litaralna kožny ź ich maje ŭsie šancy apynucca ŭ turmie. Jak Jaŭdacha. Ja horš viedaju jahonych «padzielnikaŭ», ale vyhladaje, što ŭsie jany tam z toj samaj pryčyny. I ciapier — čamu jany palitviaźni? Tolki tamu, što ich nie «kaŭbasić»?

Valancin Stefanovič rastłumačyŭ, čamu ich nie pryznajuć palitviaźniami. Ale ŭ jurysta svaje rezony — sprava niajasnaja (a jak ty kvalifikuješ taho, chto prosta narmalny, paŭnavartasny biełarus?), mižnarodnyja krytery nie dazvalajuć (ich ža abvinavačvajuć u padrychtoŭcy hvałtoŭnych dziejańniaŭ — z toj samaj, praŭda, pierakanaŭčaściu, što i Tacianu Raviaku — u łajancy matam), nu i ŭvohule — pryznać dva dziasiatki palitviaźniaŭ — značyć zapuścić vialiki palityčny handal, sankcyi i ŭsio takoje — znoŭ zaharbacić landšaft, jaki tak doŭha raŭniali. Voś z Kondrusiem sprava jasnaja: pryjšoŭ na płošču z belkaj, pabiŭ vokny Domu ŭradu, pasadzili — palitviazień.

Jaŭdacha sa svaim kniharstvam u maim ujaŭleńni — poŭnaja supraćlehłaść Kondrusiu. I jak by mnie ni škada było Kondrusia, jon siadzić za svajo ŭłasnaje realnaje dziejańnie, jak «zmahar sa złačynnym režymam», jakoha «kaŭbasić» razam z hetym režymam, u adnoj amplitudzie. A Jaŭdacha z «padzielnikami» siadzić za advarotnaje — za toje, što ich nie «kaŭbasić». U mižnarodnaj kvalifikacyi ichny status — viaźni sumleńnia. Tyja, kaho pasadzili za «charaktarystyki asoby», u našym vypadku — za toje, što paŭnavartasnyja biełarusy.

Całkam prymalnaj ujaŭlajecca manetyzacyja Kondrusia — pieratvareńnie jaho ŭ pradmiet handlu, jaki kanvertujecca ŭ sankcyi. I całkam nieprymalnym bačycca pieratvareńnie ŭ hrašovuju adzinku Jaŭdachi. Tut sutnaść roznaja. Pa-pieršaje, sam hety handal nieprymalny, bo siadzić Jaŭdacha za kaštoŭnaści, jakija nie kanvertujucca ŭ valutu i važnyja tolki tut, doma. Pa-druhoje, raspracavanych našymi pravaabaroncami kryteraŭ vyznačeńnia statusu «palitviazień» — na brašuru, ad čaho tolki sum pamnažajecca — jak hłyboka ŭraśli my ŭ hetaje bałota. Pa-treciaje… Ad samich hetych sprečak pravaabaroncaŭ vakoł «dam — nia dam status», jak pa mnie, patychaje niadobra.

Jaŭdacha — unutrybiełaruskaja prablema, jakaja moža być vyrašanaja tolki doma, praz salidarnaść paŭnavartasnych biełarusaŭ.

I potym — čamu «palit-», kali siadziać pavodle sukupnaści prykmietaŭ «pravaparušeńnia» — biełaruskaja mova, patryjatyčnyja pohlady, aśvietnickaja dziejnaść. Za toje, što svajoj hramadzianskaj pazycyjaj całkam supraćlehłyja hetaj uładzie, jakaja nie biełaruskaja ani pavodle movy, ani pavodle pohladaŭ, ani pavodle ŭnutranaj kultury.

Nazavi Jaŭdachu z «padzielnikami» palitviaźniami — bolš zaplamiš, čym adbieliš — u jakich zaŭhodna vačach, u pieršuju čarhu, u ichnych. Jany čystaj spravaj zajmalisia, a palityka — sprava viadoma jakaja.

Tamu, na maju dumku, ichnaja roba — viaźni sumleńnia, tolki tak.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0