Z 27 červienia pa 26 lipienia ŭklučna Viciebski harvykankam pravodzić hramadskaje abmierkavańnie prajekta budaŭnictva Safijskaha sabora, jaki pazicyjanujecca jak kopija połackaha časoŭ Staražytnaj Rusi. Chram płanujuć raźmiaścić na levym bierazie Dźviny la ŭpadzieńnia ŭ jaje Piłatava ručaja.
U 2019 hodzie haradskija ŭłady skarektavali prybiarežnuju pałasu i vodaachoŭnuju zonu, što dazvoliła raźmiaścić carkvu ŭ hetym miescy.
Raniej tut raźmiaščałasia kardonnaja fabryka, paznačanaja na płanie horada 1904 hoda. Ułasna kažučy, heta byŭ apošni hod jaje isnavańnia. Papiarova-abhortačnaja i kardonnaja fabryka, zasnavanaja ŭ 1898 hodzie ryžskim kupcom Macijasam Kimielem, raźmiaščałasia pa 2-j Nižnie-Nabiarežnaj vulicy, nižej pa ciačeńni ad sučasnaha mosta Błachina.
Na fabrycy mielisia paravyja mašyny mahutnaściu 80 konskich sił i dva paravyja katły. Vypuskałasia tolevaja, abhortačnaja, kardonnaja papiera. U 1900 hodzie na papiarova-kardonnaj fabrycy pracavali 124 čałavieki, było vypuščana 10 tysiač pudoŭ papiery i kardonu. U 1904 hodzie pradpryjemstva začyniłasia z pryčyny adsutnaści mahčymaści ŭniasieńnia kapitału ŭ statutny fond.
Ale budynki fabryki, składzienyja z čyrvonaj cehły, praciahvali isnavać. Častkova razburanyja, jany traplajucca ŭ kadr fotakamier niamieckich sałdat, jakija ŭ čas akupacyi paziravali pobač ź jaŭrejskimi mahiłami na Łučoskich mohiłkach, raźmieščanych na poŭdzień ad fabryki.
Miarkujučy pa materyjałach, prykładzienych da acenki ŭździejańnia na navakolnaje asiarodździe, śpiecyjalna dla raźmiaščeńnia pravasłaŭnaha chrama ŭ hetym miescy rašeńniem Viciebskaha harvykankama ŭ śniežni 2019 hoda była zaćvierdžana karekciroŭka prybiarežnaj pałasy i vodaachoŭnaj zony Dźviny. Da hetaha budaŭnictva było niemahčymym, bo supiarečyła zakanadaŭstvu.
Što tyčycca historyka-kulturnaha aśpiektu, to na siońnia hetaja terytoryja nie ŭvachodzić ni ŭ jakija achoŭnyja zony histaryčnaha centra, ale z prykładzienaha lista Minkultury vynikaje, što dziela niedapuščeńnia źniščeńnia mahčymych archieałahičnych abjektaŭ ziemlanyja raboty nieabchodna vykonvać na padstavie zaklučeńnia NAN Biełarusi.
Isnavańnie na hetym miescy histaryčnaj vytvorčaści musić dać padstavy dla archieałahičnaha nahladu ź fiksacyjaj vyjaŭlenych reštak pabudoŭ. Ale, jak užo nie raz akazvałasia, hety nahlad zbolšaha čystaja farmalnaść i nie zabiaśpiečvaje karekciroŭki prajekta dla zachavańnia starych padmurkaŭ. Apošni taki vypadak my nazirali na budoŭli ŭ Hrodnie, kali sklapieńni byłoj kamianicy na Savieckaj płoščy prosta razburyli ekskavataram, choć možna było ich ekspanavać u padvalnych pamiaškańniach.
Safijski sabor u Viciebsku, miarkujučy pa rendarach, budzie mieć raźvity styłabat, upisany ŭ reljef račnych schiłaŭ. Hetaja asablivaść užo stała zvyčajnaj dla mnohich pravasłaŭnych novabudoŭlaŭ, bo jana daje mahčymaść sekanomić płošču i nie zabudoŭvać chram z usich bakoŭ dapamožnymi budynkami.
Ale ŭ hetym chramie ździŭlaje inšaje — nietradycyjnaja dla pravasłaŭja aryjentacyja apsidy na poŭdzień, a nie na ŭschod. Nie zusim zrazumieła, čym kiravalisia ŭ takim jaje raźmiaščeńni. Mahčyma, zručnaściu dostupu da chrama, a moža, pryviazvalisia da taho, jak adnosna Dźviny była aryjentavana aryhinalnaja Safija ŭ Połacku. U Połacku chram stajaŭ bokam da raki, a jaho apsida była aryjentavanaja na ŭschod (darečy, apsida staražytnaruskaha chrama zachavałasia i była ŭmieła ŭpisanaja ŭ novy baročny chram), u Viciebsku ž kirunak Dźviny inšy, tamu, kab miascovaja Safija taksama stajała bokam da raki, treba admovicca ad tradycyjnaj dla pravasłaŭja aryjentacyi chrama.
Niahledziačy na krytyku prajekta z usich bakoŭ, varta adznačyć i pazityŭny momant — pravasłaŭnaja carkva narešcie źviartajecca da ŭłasna biełaruskaj spadčyny, a nie da šatrovych cerkvaŭ rasijskaj Poŭnačy dy muraŭjovak. Kali b Safijski sabor u Viciebsku byŭ navukova dakładna adnoŭleny pa prykładzie połackaha aryhinała, to jon by davaŭ dobruju mahčymaść zrazumieć, jak vyhladała kultavaje dojlidstva na Biełarusi ŭ časy Staražytnaj Rusi, bo cełych i niepierabudavanych pomnikaŭ hetaj epochi ŭ nas nie zastałosia.
«Naša Niva» — bastyjon biełaruščyny
PADTRYMAĆCiapier čytajuć
Zorka brejkdansu ź Viciebska atrymaŭ 11 hadoŭ turmy ŭ Kitai. Što zdaryłasia?3
Kamientary