Ryčard Pajps: Rasija nie raspadziecca. Ratunak biełarusaŭ — u inšym. Prosta cikaŭciesia palitykaj

U ZŠA Ryčarda Pajpsa ličać adnym z hałoŭnych specyjalistaŭ u historyi Rasiei i SSSR. Jon byŭ radnikam prezydenta Ronalda Rejhana, CRU, napisaŭ bolš za dziasiatak knih. Jahonaja trylohija «Rasieja caroŭ», «Rasiejskaja revalucyja» i «Rasieja balšavikoŭ» ličycca adnoj z klučavych pracaŭ pra historyju Rasiei i SSSR, napisanych na Zachadzie.

Pavialičyć

— Spadar Pajps, 70 hadoŭ balšaviki trymali ŭładu. 30 hadoŭ paśla raspadu SSSR kamunizm nie adpuskaje miljony. Čamu balšavikam udałosia zajści tak daloka?

— Pryčyna vielmi prostaja — car Mikałaj II byŭ słaby. Nichto inšy hetuju ŭładu nie chacieŭ brać, nikomu jana nie była patrebnaja. Kali b jon byŭ mocny, to balšaviki nie dajšli b da ŭłady. Jon byŭ słaby, i jahonuju ŭładu prosta zabrali. Lenin byŭ adzinym, chto jaje chacieŭ uziać. Mienavita tamu jamu heta ŭdałosia.

Pavialičyć

— U Eŭropie za hady isnavańnia SSSR źmianilisia dziasiatki ŭradaŭ. Čamu kamunisty zmahli zachavać manalitnuju ŭładu?

— Rasiejcy ŭ pieravažnaj bolšaści nia chočuć zmahacca za uładu i kiravać saboj. Jany chočuć, kab niechta inšy kiravaŭ imi, a nie jany samyja. Jany prosta bajacca adkaznaści.

Pavialičyć

— U Biełarusi šmat pomnikaŭ kamunizmu. Ci ŭpłyvaje heta, na vašuju dumku, na mentalnaść ludziej? Toje, što my nie pastavili kropku na hetym peryjadzie historyi?

— Nie, heta nijakim čynam nie ŭpłyvaje na rečaisnaść. Ludziej heta nie cikavić uvohule, a prynamsi nia tak, jak my možam heta sabie ŭjaŭlać. Ludzi žyvuć svaimi prablemami — ci to rasiejcy, ci biełarusy, ci ŭkraincy. Jany žyvuć u bolšaści svaim pryvatnym žyćciom, im niecikavyja pomniki i toje, što jany symbalizujuć.

— Niekatoryja ličać, što pomniki varta pakinuć, kab ludzi pamiatali pra hetyja trahičnyja staronki historyi, maŭlaŭ, «heta ž naša historyja».

— Ja z hetym niazhodny. Ludzi tak kažuć, bo ich prosta ničoha nie cikavić.

— Ci možna źmianić hetuju niezacikaŭlenaść ułasnym losam?

— Nia dumaju, što heta možna źmianić chutka. Minuła 100 hadoŭ, i nasamreč mała što źmianiłasia. Tady, u Rasiejskaj imperyi, była taja samaja sytuacyja i pryčyna prablemaŭ. Mienavita tamu i była mahčymaja revalucyja. Ludzi nie chacieli brać uładu ŭ svaje ruki, i tamu jaje ŭziaŭ toj, chto akurat u toj momant mieŭ takuju mahčymaść. A ŭ sutnaści ŭłada lažała na ziamli i kožny moh jaje ŭziać.

Pavialičyć

— Nielha ŭsio ž kazać, što nikoha ŭ našaj častcy Eŭropy nie cikavić palityka. Jość niejkaja palityčnaja kankurencyja, apazycyja, dysydenty.

— Vy kažacie pra absalutnuju mienšaść. Ja ŭ svoj čas pravodziŭ daśledavańni i pryjšoŭ da vysnovy, što palitykaj cikaviacca bolš-mienš 15% rasiejcaŭ. 85% ludziej tam cikavić vyklučna pryvatnaje žyćcio. Nia dumaju, što ŭ Biełarusi heta niejak adroźnivajecca.

— Čamu tak adbyvajecca?

— Nia viedaju. Heta dobraje pytańnie, ale ja na jaho nia maju adkazu.

— Ale my žyviem siońnia ŭ čas hlabalizacyi. Niaŭžo heta nie ŭpłyvaje?

— Za apošnija 100 hadoŭ ničoha nie źmianiłasia. Kali b źmianiłasia niešta vielmi mocna, to nie było b Pucina ŭ Kramli. A ludzi ŭ vas usio roŭna chočuć takich palitykaŭ. A Pucin — heta ž taki samy Lenin i Stalin. Ludzi addali jamu svaje losy, kab jon imi kiravaŭ. A ich samych ničoha nie cikavić.

Pavialičyć

— Niekatorym usio ž udałosia vyrvacca. Polščy, naprykład, krainam Bałtyi.

— Nie paraŭnoŭvajcie siabie z Polščaj. Heta zusim inšaja reč. Jany pravodziać inakšuju palityku. U palakaŭ zdaŭna była inšaja palityčnaja kultura.

— Ale kamunizm ich taksama zakranuŭ.

— Palaki nia mieli vybaru. Rasiejcy zachapili tam uładu, ale heta nia značyć, što palaki taho chacieli. Tamu im značna praściej było z hetaha vyjści. Ale sutnaść u tym, što palaki prosta cikaviacca palitykaj.

— To bok kali ludzi buduć cikaviacca palitykaj, to na vašu dumku, jość šaniec na svabodu?

— Viadoma. Kali vy nia budziecie cikavicca palitykaj, to vami zaŭsiody buduć kiravać dyktatary.

— U ZŠA ludzi nibyta cikaviacca palitykaj. Ale jany vybrali Trampa, jakoha nazyvajuć papulistam. Ludzi hatovyja vierać abiacańniam, aby samym nia dziejničać?

— Nie, heta inšy zusim prykład i sytuacyja. Amerykancy vielmi mocna cikaviacca palitykaj. Prynamsi bolš ludziej, čym u Rasiei, bolš, čym tyja 15%, pra jakija ja kazaŭ. Amerykancy sami vybrali Trampa. Ale praz 3 hady jany vybieruć inšaha prezydenta.

Pavialičyć

— A jak siońnia možna zmahacca z papulizmam?

— Heta nia novaja źjava. Nie razumieju, čamu ciapier pra heta stolki havorycca. Nam, u Amerycy, papulizm nie pahražaje. Trampa, naturalna, nazyvajuć papulistam, mahčyma, u hetym jość niejkaja racyja. Ale jak prezydent jon abmiežavany ŭ dziejańniach. Jon nia maje vialikaha ŭpłyvu na amerykanskuju palityku.

— Spadar Pajps, jak postsavieckaj prastory dekamunizavać siabie?

— A jak mohuć dekamunizavać krainu 15% nasielnictva? Heta pytańnie palityčnaj kultury, jakoj va Ŭschodniaj Eŭropie niama. Heta vielmi ciažka źmianić.

— Vy kažacie vielmi pesymistyčna. Ci značyć heta, što vy stavicie kryž na našym rehijonie?

— Kamunizmu, viadoma, užo niama, ale jość sumny i biassprečny fakt — ludziam ništo tam nie patrebna, aprača ŭłasnaha pryvatnaha žyćcia. Heta budzie mianiacca, ale vielmi i vielmi pavolna. Źmienicca niešta tady, kali ludzi narešcie zrazumiejuć, jakaja dobraja reč palityka i što joj treba cikavicca, što heta akurat i upłyvaje na ich žyćcio. Ale za dzień heta nia źmienicca.

Pavialičyć

— Kali b całkam adkrylisia archivy ŭ Maskvie i ŭ inšych postsavieckich krainach, ci moža heta źmianić pohlad na kamunizm?

— Nie. Heta mohuć być novyja fakty i detali, ale asnova nia źmienicca. My ŭžo viedajem pra kamunizm 90%.

— A jakuju temu historyi kamunizmu vy sami chacieli b jašče daśledavać?

— My viedajem usio, što chacieli viedać, i možam rabić z hetaha vysnovy. Dla mianie istota kamunizmu viadomaja i jaje ŭžo ništo nia źmienić.

— Spadar Pajps, ci zhodnyja vy z tym, što svabodnymi byłyja kalonii Kramla mohuć stać paśla raspadu Rasiei?

— Nia dumaju, što Rasieja raspadziecca. Nia baču padstavaŭ. Tam jość mienšaści, viadoma, ale bolšaść — rasiejcy abo ludzi, jakija siabie ličać takimi. Ja ŭžo ŭ vielmi stałym vieku i mienš cikaŭlusia Ŭschodniaj Eŭropaj. Mnie ciažkavata davać parady. Ale nie čakajcie, što Rasieja raspadziecca. Vaš ratunak u inšym. Prosta cikaŭciesia palitykaj.

— Ciapier novaja chałodnaja vajna pamiž ZŠA i Rasiejaj. Chto ŭ joj macniejšy?

— Pucin — mahutny ŭ svajoj krainie. Ale nam jon nie pahroza. My jaho nie baimsia.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0